ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası bölgede tansiyon yükselirken, Körfez ülkelerini saran gerilim petrol piyasasını doğrudan etkiledi. Özellikle petrol ticaretinin kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıklar fiyatların yükselmesine neden oldu.
Hürmüz Boğazı’ndaki Aksamalar Fiyatları Yükseltti
Hürmüz Boğazı’nda petrol tankerlerinin geçişinin neredeyse durma noktasına gelmesi ve bazı tankerlerin Basra Körfezi’ne giriş yapamaması küresel petrol arzına yönelik endişeleri artırdı. Bu gelişmelerin ardından petrol fiyatlarında sert yükselişler yaşandı.
Petrol fiyatlarındaki artışın akaryakıt fiyatlarına da yansıması beklenirken, motorine yapılması planlanan 6,69 liralık zam eşel mobil sisteminin yeniden devreye alınabileceği beklentisi nedeniyle ertelendi.
Akaryakıtta Zam Sınırı
Eşel mobil sisteminin uygulanması halinde akaryakıt fiyatlarında belirli bir seviyeye kadar zam yapılmayacak. Buna göre;
Benzin 73,22 lira
Motorin 75,48 lira
LPG ise 41,67 lira
seviyesine ulaşana kadar zamların pompa fiyatlarına yansıtılmaması öngörülüyor.
Eşel Mobil Sistemi Nasıl Çalışıyor?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışların tüketiciye doğrudan yansımaması için uygulanan bir mekanizma olarak biliniyor. Sistem kapsamında uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurundaki artış nedeniyle oluşan zamlar, akaryakıt üzerindeki Özel Tüketim Vergisi’nden (ÖTV) düşülerek karşılanıyor.
Örneğin motorin fiyatı 20 kuruş artacaksa, aynı tutarda ÖTV indirimi yapılarak pompa fiyatının sabit kalması sağlanıyor. Fiyatların düşmesi durumunda ise daha önce vazgeçilen vergi yeniden artırılarak dengeleniyor.
Vergi Gelirlerinde Azalma Oluyor
Bu sistem uygulandığında devlet yalnızca ÖTV’den değil, aynı zamanda bu vergi üzerinden alınan Katma Değer Vergisi’nden (KDV) de vazgeçmiş oluyor. Bu nedenle sistem uygulandığı dönemlerde kamu gelirlerinde de azalma meydana geliyor.
Türkiye’de daha önce uygulanan eşel mobil sistemi, 2021 yılının son çeyreğinde döviz kurundaki sert yükseliş ve akaryakıt fiyatlarındaki artış nedeniyle kaldırılmıştı.