Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası Ocak Ayı Olağan Meclis Toplantısı Meclis Başkan Vekili Onur Kansu'nun Başkanlığında Yönetim Kurulu Başkanı A. Akgün Altuğ, Yönetim Kurulu Üyeleri ve Meclis Üyelerinin katılımıyla Erol Öztürk Hacıeyüpoğlu Meclis Toplantı Salonu’nda gerçekleştirildi.
Yılın ilk meclis toplantının açılış konuşmasını Meclis Başkanı Erdem Ercan’ın rahatsızlığından dolayı vekalet eden Meclis Başkan Vekili Onur Kansu yaptı.
Kansu konuşmasında “Nusaybin–Kamışlı sınır hattımızda Türk Bayrağımıza yönelik hain YPG Terör Örgütü tarafından gerçekleştirilen saldırıyı Meclisimiz adına şiddetle kınıyorum. Meclis Başkanımız Erdem Ercan’a acil şifalar diliyorum.” dedi.
Toplantının devamında yoklama ve gündem maddelerinin oylanmasına geçildi. 1240 nolu Meclis oturumuna ait tutanak görüşülerek oy birliği ile kabul edildi. Aralık ayı Kat’i Mizan ve ekleri ile Bütçe İzleme Raporu, Hesapları İnceleme Komisyonu Başkanı Tuncay Cebeci’nin sunumunun ardından oylanarak, meclis üyeleri tarafından tasdik edildi.
Meclis Toplantısının devamında ülke ve ekonomi gündemi hakkında değerlendirmede bulunmak ve Yönetim Kurulu’nun aylık faaliyetleriyle ilgili bilgi vermek üzere kürsüye gelen SATSO Yönetim Kurulu Başkanı A. Akgün Altuğ Meclis Başkanı Erdem Ercan’a acil şifalar dileyerek başladığı konuşmasında şunları dile getirdi;
“Nusaybin–Kamışlı sınır hattında şanlı Türk bayrağımıza yönelik bölücü hain YPG terör örgütü yandaşları tarafından gerçekleştirilen saldırıyı şiddetle kınıyorum. Bu alçakça provokasyon ve benzeri girişimler asla amacına ulaşamayacak, ülkemizin ve milletimizin namusu şanlı bayrağımız her zaman özgürce dalgalanacaktır.
Genel Değerlendirme
2025 yılı gerek ülkemiz gerekse küresel ekonomi açısından zorlukların yaşandığı bir yıl olarak geride kaldı. Yeni yılın bu ilk günlerinde de dikkatle yönetilmesi gereken başlıkların varlığını koruduğunu hep birlikte görüyoruz. 2025’i yüksek enflasyon baskısı altında istikrar arayışı yılı olarak değerlendiriyoruz.
Enflasyonla mücadele kapsamında atılan adımların etkilerini kademeli olarak görmeye başlasak da fiyat istikrarı konusunda hâlâ kat etmemiz gereken önemli bir mesafe olduğunu biliyoruz. Finansmana erişim ise geçtiğimiz yıl iş dünyamızın ana gündem maddelerinden biri oldu. Faiz oranlarının nakit akışı ve yatırım iştahı üzerindeki etkisi sahada güçlü biçimde hissedildi. Resmî verilere baktığımızda büyüme oranlarımızın ve millî gelirimizin arttığını, 2025 yılının sonuna doğru enflasyonun son yılların en düşük seviyelerine gerileyerek yüzde 30,9 seviyelerinde gerçekleştiğini görüyoruz.
Ancak sahadaki yansımaların bu verilerin ortaya koyduğu tabloyla aynı ölçüde hissedilmediğini de açıkça ifade etmemiz gerekiyor. Küresel ölçekte de 2025 yılı oldukça zorlu bir sınav oldu. Artan üretim maliyetleri ve finansmana erişimde yaşanan güçlükler, enflasyon oranının çok altında kalan döviz kuru ve güçlü TL dengesi ihracatçılarımızın kârlılığını düşürdü. Bu süreçte birçok firma yurt dışı borçlanmaya yönelmek zorunda kaldı. Özellikle emek yoğun sektörlerde ciddi kayıplar yaşandı. Her ne kadar 2025 yılında ülke ihracatımız yüzde 4,5 oranında artmış olsa da, dış ticaret açığında beklenen iyileşme sağlanamadı ithalat artışı devam etti.
Küresel Siyaset
Bu dönemde dünya siyasetinin de ne kadar keskin ve kuralsız bir viraja girdiğine hep birlikte şahitlik ediyoruz. Venezuela’da yaşanan durum buna bir örnektir. Meşru ya da gayrimeşru seçilmiş bir devlet başkanı bir operasyon ile eşiyle birlikte alınıyor. İran’da yaşanan karışıklıklar da malumunuz... Toplumsal gerilimler, bölgesel belirsizliği canlı tutmaya devam ediyor.
Terörsüz Türkiye sürecine girmişken Suriye’de sahadaki yeni güvenlik gelişmeleri ve artan hareketlilik de ona keza… Rusya-Ukrayna savaşı, Çin-Filipinler…
Yaşanan gelişmeler küresel ölçekte ekonomik ve siyasi risklerin aynı anda tırmandığı bir sürece işaret ediyor. Bu durum enerji koridorlarından emtia fiyatlarına, ticaret yollarından finansal piyasalara kadar pek çok alanda hızlı ve öngörülemez değişimlere yol açabiliyor. Bu nedenle üretim yaparken yalnızca kendi maliyetlerimizi değil dünyanın içinde bulunduğu bu yeni ve belirsiz düzeni de dikkate almak zorundayız.
Tüm bu tabloya rağmen iş dünyamızın en büyük gücü zorlukları görürken umudunu kaybetmemesidir. Belirsizliğin arttığı bu dönemde üretmekten ve rekabetten vazgeçmemeliyiz. Ancak şunu net bir biçimde ifade etmeliyim ki: rekabetin şartları da ağırlaşmıştır.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması
Özellikle en büyük ticaret ortağımız olan Avrupa Birliği’nin sınırda karbon düzenleme mekanizması 1 Ocak 2026 itibarıyla mali yükümlülükleriyle birlikte yürürlüğe girdi. Bu düzenlemenin ihracat maliyetlerimiz üzerinde ciddi bir baskı oluşturacağı açıktır.
Ancak bu süreci yalnızca bir risk olarak değil, aynı zamanda önemli bir dönüşüm fırsatı olarak da görmek zorundayız. Yükümlülüklerimizi zamanında ve doğru şekilde yerine getirdiğimiz takdirde, üreticimizin rekabet gücü korunacak, hatta birçok alanda daha da güçlenecektir. Fabrikalarımızı sürdürülebilir altyapılarla donatmalı, üretimimizi yeşil enerjiyle, çevreyle uyumlu, sıfır atık odaklı ve karbon ayak izi düşük bir yapıya kavuşturmalıyız. Bu dönüşüm, geleceğimiz açısından artık ertelenemez bir zorunluluktur.
Bu zorunluluktan yola çıkarak SATSO olarak geçen sene hazırladığımız ve destek almaya hak kazanan Avrupa Birliği Projesi Greenshift kapsamında üyelerimizin yeşil dönüşüm sürecinde yürüteceği çalışmalara destek olacak mevzuat uyumu, teknik rehberlik ve uygulamaya dönük çözümler sunacak kalıcı bir merkez kuracağız. Elbette çevresel sürdürülebilirlik tek başına yeterli değildir. Bu süreci besleyecek temel unsur teknolojik derinlik ve katma değerdir. Artık geleneksel yöntemlerle yetinme dönemi geride kalmıştır.
Dijital Ürün Pasaportu ve Uygulamaları Eğitimi
Bu doğrultuda Odamızın dijital dönüşüme yönelik çalışmaları hız kazanmış durumda. Avrupa birliği yeşil mutabakatı ve döngüsel ekonomi eylem planı kapsamında hayata geçirilen dijital ürün pasaportu uygulamalarına yönelik bir eğitim programı gerçekleştiriyoruz.
Bu eğitimle farkındalığın artırılmasını teknik, hukuki ve operasyonel boyutların net bir şekilde ele alınmasını hedefliyoruz. Dijital ürün pasaportu izlenebilirlik, sürdürülebilirlik ve rekabet gücü açısından sektörlerimiz için yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Tüm üyelerimizi bu eğitime katılmaya ve süreci doğru okumaya davet ediyorum.
ASO İLTEK (İllerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi) Araştırması
Dijitalleşme ve teknolojik gelişim açısından Sakarya’nın mevcut durumuna da bakmakta fayda var. Ankara sanayi odası tarafından hazırlanan “İllerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi Araştırması”, oldukça kapsamlı ve gerçekçi bir tablo ortaya koyuyor.
Ar-Ge ve İnsan Kaynağında Çok Güçlüyüz
Bu çalışma bize şunu gösteriyor: Sakarya üretmeyi biliyor, tasarlamayı biliyor ve bunu teknoloji çıktısına dönüştürebiliyor. Bugün Sakarya patent sayısında Türkiye’de ikinci sırada, tasarım tescilinde beşinci sırada, yüksek teknoloji ihracatında ise ilk 10 şehir arasında yer alıyor.
Ar-Ge merkezleri açısından ilk 10’da, üniversite proje sayısında ilk 15’te, teknoloji alanlarında okuyan öğrenci sayısında yine ilk 15 şehir arasındayız. Bu göstergeler, Sakarya’nın güçlü bir insan kaynağına ve sağlam bir Ar-Ge altyapısına sahip olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Dijital Altyapıda ise İlk 30 İl Gerisindeyiz!
Ancak her güçlü tablonun iyileştirmeye açık yönleri de vardır. Sakarya’nın iyileştirmeye ihtiyacı olan alanlarından biri dijital altyapıdır. Fiber altyapının yaygınlığı ve mobil geniş bant kullanımında ilk 30 ilin gerisindeyiz. Bu durum, dijital dönüşüm hızımızı ve sanayimizin verimliliğini sınırlayan önemli bir başlık olarak karşımıza çıkıyor.
Dijital altyapı güçlenmeden dijital dönüşüm hızlanamaz, dijital dönüşüm hızlanmadan da rekabet gücü artmaz. Bu nedenle sanayi bölgelerinden başlayarak fiber altyapının yaygınlaştırılması ve 5G yatırımlarının hızlandırılması Sakarya için öncelikli konular arasında yer almaktadır. Özellikle Türk Telekom’un başında bir Sakaryalı varken Sakarya’nın ön sıralarda olması gerektiğini düşünüyorum. Buradan Sayın Hemşehrimiz Ebubekir Şahin’e de selamlarımızı iletiyoruz.
Yaşam Kalitesi Endeksi
Bu araştırmada bir diğer önemli başlık ise yaşam kalitesi ve iş gücü çekiciliğidir. Yaşam kalitesi endekslerinde Sakarya orta sıralarda yer alıyor. Öğrenci dostu şehir, kültür-sanat altyapısı ve sosyal yaşam göstergelerinde ilk 30’un dışında kalıyoruz.
Bugün nitelikli mühendis, yazılımcı ve tasarımcı çalışacağı iş kadar yaşayacağı şehri de önemsiyor. Bu nedenle öğrenci ve gençler için daha cazip bir şehir ortamı oluşturmak, kültür ve sanat altyapısını güçlendirmek, konut ve sosyal yaşam imkânlarını geliştirmek büyük önem taşıyor. Özellikle yeni OSB’lerimizin bulunduğu kuzey ilçelerimizde konut ve sosyal yaşam alanlarına ihtiyaç giderek artıyor. Bu alanların bütüncül bir bakış açısıyla ele alınması gerektiğini özellikle vurgulamak istiyorum. Söğütlü, Ferizli, Kaynarca gibi ilçelerimizde ciddi bir konut hareketliliği ve sosyal yaşam düzenlemesi gerekiyor.
Üretim Her Alana Katkı Sağlar
Sakarya’nın önemli bir avantajı da sanayi ve Ar-Ge desteklerinden yararlanma kapasitesidir. Sanayi desteklerinden yararlanan firma sayısında ilk 15’te, destek tutarlarında ise ilk 10 şehir arasında yer alıyoruz. Ancak önümüzdeki dönemde hedefimiz yalnızca destek almak değil, bu destekleri daha fazla ticarileştiren ve katma değer üreten sonuçlara dönüştürmek olmalıdır.
Şunu net olarak ifade etmek isterim ki üretimin olmadığı yerde ticaret canlanmaz. Biz üretimi aktif ve nitelikli tuttuğumuz sürece başta ticaret olmak üzere diğer tüm sektörlerin de güçlendiğini görürüz. Ticaret üretimden ayrı düşünülemez. Üretimi yalnızca sanayi başlığı altında ele almıyoruz. Ticaretten hizmet sektörüne, inşaattan sosyal hayata kadar uzanan geniş bir etki alanı olarak değerlendiriyoruz. Bu nedenle teknoloji odaklı, yaşam kalitesini ve iş gücü çekiciliğini merkeze alan bu araştırma görünürde belirli başlıklara odaklansa da özünde ekonominin bütününe canlılık kazandırmayı hedeflemektedir. Ortaya çıkacak kazanımların yansımaları tüccarımıza, hizmet sektörümüze, inşaat başta olmak üzere tüm alanlara sirayet edecektir.
Vergi İncelemesi
Son dönemde yapılan vergi incelemelerinde, indirim ve istisna uygulamalarına ilişkin ciddi sayıda hata tespit edilmiştir. Bu incelemeler özellikle uygulamada yapılan yanlışlara odaklanmakta ve firmalarımız açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır.
Örneğin; teknokentlerde faaliyet gösteren firmalarımızda istisnanın yalnızca yazılım, güncelleme ve gayri maddi hak gelirleri için uygulanması gerekirken bazı durumlarda tüm gelirlerin istisna kapsamına alındığına rastlanmaktadır. Yatırım teşvik belgesi sahibi firmalarımızda ise yatırıma katkı tutarının üzerinde vergi indirimi uygulanması gibi hatalı uygulamalar inceleme konusu olmuştur. Bunun yanı sıra diğer indirim ve istisna başlıklarında da mevzuata aykırı uygulamalar nedeniyle hazine zararına yol açan durumlar tespit edilmektedir. Bu kapsamda yapılan düzeltmeler ve uygulanan cezalar firmalarımız için beklenmeyen finansal kayıplara ve endişe ortamına neden olmaktadır. Bu nedenle üyelerimizin vergi, teşvik ve istisnalarından yararlanırken mevzuata tam uyum konusunda azami hassasiyet göstermeleri büyük önem taşımaktadır.
İhracat
TİM tarafından açıklanan verilere göre; ilimiz Aralık ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 4,1 artış kaydetmiş ancak kasım ayına kıyasla yüzde 19,9’luk bir düşüşle 504 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirmiştir. 2025 yılının tamamında ise Sakarya, bir önceki yıla göre yüzde 6,1’lik bir gerilemeyle 5,9 milyar dolarlık ihracat yapmıştır.
Buna rağmen bu rakam Sakarya tarihinin en yüksek ikinci ihracat performansıdır. Ayrıca TÜİK’in açıkladığı son verilere göre, 2025 Kasım döneminde ilimizde ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 172 olarak gerçekleşti. İlk 11 ayda 1,5 milyar doların üzerinde dış ticaret fazlası verdik. 11 aylık ortalamamız ise yüzde 144 ile Türkiye ortalamasının oldukça üzerindedir.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile Ortak Toplantı
Üyesi olduğum TOBB genel idare kurulu, strateji geliştirme kurulu, yüksek koordinasyon kurulu ve TOBB yönetim kurulu müşterek toplantısında Hazine ve Maliye Bakanımız Sayın Mehmet Şimşek’i ağırladık. Kendisine Sakarya iş dünyamızın taleplerini birinci ağızdan iletme fırsatı buldum.
Bakanımız toplantıda sanayide rekabet gücünü belirleyen üç temel başlık olduğunu vurguladı: ölçek ekonomisi, teknoloji üretimi ve üretimde verimlilik.
Artık küçük ölçeklerle, düşük teknolojiyle ve verimsiz üretim yapılarıyla küresel rekabette ayakta kalmak mümkün değil. Bakanlığımızın yaklaşımı çok net: daha büyük ölçekli, daha teknolojik ve daha verimli üretim yapıları oluşturmak zorunda olduğumuzu söyledi. Bu anlayış, sadece daha fazla üretmeyi değil; aynı kaynakla daha fazla katma değer üretmeyi, maliyetleri düşürmeyi ve sürdürülebilir büyümeyi hedefliyor.
SATSO’nun Tek Menfaati Üyelerinin ve Sakarya’nın Gelişmesidir
Son günlerde, Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası’nın adının bilinçli şekilde tartışmaların içine çekilmeye çalışıldığı bazı kişisel değerlendirmeler ve iddialarla ilgili, kurumsal duruşumuzu net bir şekilde ifade etme ihtiyacı doğmuştur.
Öncelikle şunun altını açık ve net biçimde çizmek isterim:
Bahse konu edilen evrakın muhatabı Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası değildir. İlgimiz, bilgimiz ve dahlimiz olmayan konuların, şehrimizin en köklü ve saygın meslek kuruluşlarından biri olan Odamız ile ilişkilendirilmeye çalışılması, kurumu haksız ve yersiz biçimde mağdur etmektedir. SATSO, bugüne kadar olduğu gibi bugün de siyasetin değil üyelerinin, üretimin, ticaretin ve hukukun tarafındadır.
Bizim kaygımız ve gayretimiz Sakarya’nın üretimini artırmak, refahını yükseltmek ve üyelerimizin sorunlarını çözmektir. Dedikodular ve iftiralara ayıracak vaktimiz yok.
Kurumumuzun adı üzerinden oluşturulmaya çalışılan bu algıyı kabul etmemiz mümkün değildir. SATSO, şeffaflığı, kurumsal disiplini ve hukuka bağlılığıyla yoluna devam etmektedir ve edecektir.
Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası, kuruluşundan bu yana hiçbir dönemde siyasi polemiklerin tarafı ya da malzemesi olmamış bundan sonra da olmayacaktır. SATSO’nun siyaseti ancak ve ancak Sakarya’nın ve üyelerinin menfaati üzerinedir. Bunun net bir şekilde bilinmesini isterim. Bizim tek sevdamız Sakarya’dır…
Konuşmasını tamamlayan Başkan Altuğ’un ardından Yönetim Kurulu’nun Aylık Faaliyetleri ve Gündem ile ilgili söz alan 3. Meslek Komitesi (Toptan ve Perakende Gıda) Meclis Üyesi Engin Tumbaz, “Akgün Başkanımızın konuşmasının sonunda bahsi geçen şirketin bir ortağı olarak açıklama için kürsüye çıktım. Biliyoruz ki SATSO ve OSB’ler birbirinden ayrılamaz. OSB’lerin omurgası SATSO’dur. Biz de şirket ortakları ve meclis üyeleri olarak SATSO’nun bu tarz olaylarla isminin anılmasını kesinlikle istemeyiz.
Hem SATSO hem de SOMİ OSB Başkanımız Akgün Altuğ’a konuyla ilgili birkaç soru yöneltme gereği doğmuştur.
Firmamızın ortağı olan AK Parti Sakarya İl Başkanı Yunus Tever’in konumu sebebiyle ilgili OSB’den yer talebinde, yatırım tahsisi konusunda firmamıza öncelik tanınmış veya usulsüzlük yapılmış mıdır?
OSB yatırımından vazgeçtiğimizde bizlere örnek bir dilekçe verildi ve bu belgeler her yatırımcı firma için aynı mıdır?
2025 yılında bizimle birlikte kaç firma daha yatırımdan vazgeçmiştir?
Bahsi geçen ve basına servis edilen bu belge nasıl ve kim ya da kimler tarafından basına servis edilmiştir?
Bizimle birlikte yatırımdan vazgeçen diğer firmaların da belgeleri basına servis edildi mi yoksa bu sadece Yunus Tever’den sebep firmamızın dilekçesi mi servis edilmiştir?
OSB Müdürlüğüne bir yaptırım olacak mı?
OSB’ye başvuran yatırımcılara bir kredi ya da özel bir finansman kaynağı sağlanıyor mu?
Firmamızın ortakları da Yunus Tever de Sakarya’da, farklı iş kollarında şehre katkı sunmaya çalışan ve çabalayan iş insanlarından oluşmaktadır. Yunus Tever aynı zamanda SATSO yönetim kurulu ve meclis üyeliği görevlerinde bulunmuş da bir isimdir.
Bu tarz bir saldırı Sakarya’nın üretim ikilimi ve ortamına zarar vermektedir. Şehirdeki siyasi çekişmelerin içerisine SATSO’nun da dahil edilmesinden büyük bir rahatsızlık duyuyoruz. SATSO şehir iş dünyasının en büyük çatı kuruluşudur. Burası siyasi çekişmenin değil ortak aklın temsilidir. Bu tarz çekişmelere SATSO’yu katmamak gerekiyor. Buradaki meclis üyeleri olarak Sakarya’nın birçok OSB’sinde yatırımları olan insanlardır ve şehir, ülke ekonomisine katkı sağlamaya çabalamaktadırlar. Bu tarz altı boş haberler ve sızıntılar nedeniyle SATSO, OSB üzerinden rant sağlamaya çalışan bir yapıya, OSB’deki yatırımcılar da rantçı pozisyona çekilmeye çalışılıyor. Buna kesinlikle izin vermememiz gerekiyor.” diye konuştu.
Meclis Üyesi Engin Tumbaz’ın ilettiği sorulara kürsüye gelerek şeffaf bir şekilde cevap veren SATSO Yönetim Kurulu Başkanı A. Akgün Altuğ, “Sakarya’da OSB’lerin yönetiminde sadece SATSO yok. Bahsi geçen SOMİ OSB’de Odamızı temsilen ben varım ve yönetim kurulu başkanlığını yapıyorum. Bununla birlikte yönetimde ilçe kaymakamı var, büyükşehir belediyesini temsilen meclis üyesi var, iki dernek temsilcisi var.
Bahse konu firmamız bu araziyi aldığında yine basında gündem olmuştu. Ben o zaman da özellikle iş insanlarından oluşan bir firmanın yatırım yapmasının son derece normal olduğunu ve OSB’den yer alabileceğini çok açık bir şekilde ifade etmiştim. Bu firmamıza da yer vermemiz son derece normaldi.
Fiyat ve vade itibariyle de herhangi bir ayrıcalık uygulamadık. Müteşebbis heyetin aldığı kararlardan başka bir uygulama yapmadık. Tüm yatırımcı firmalara uygulanan şartlar bu firmamıza da uygulandı. Usulsüzlük ve de herhangi bir ayrıcalık da kesinlikle yoktur. Ayrıca, yatırımdan vazgeçilmesi konusunda da firmamıza herhangi ayrıcalık tanınmadı.
OSB kanunu gereğince firmalar OSB arazisi alım-satımı yapamaz. Firmalarımız vazgeçerse OSB’ye araziyi devreder.
Yaklaşık 30 firmamız yatırımdan vazgeçti. Biz bu şartlar eşliğinde parsellerini geri aldık ve paralarını da yönetmelik nasıl ödenmesi gerektiğini söylüyorsa o şekilde geri verdik. Hatta yatırımdan vazgeçen firmalar burada zarar bile etmiştir. Yeniden değerleme oranıyla parasını geri alsalar da reel koşullarda yatırımdan vazgeçmenin zarar bile ettirdiğini söyleyebilirim.
Bahsi geçen evrak veya dilekçe her firma için aynı da değildir. Herkes durumunu, yatırımdan neden vazgeçtiğini, sebeplerini kendini ifade eder şekilde farklı dilekçelerle bugüne kadar belirtmiş ve müdürlüğe iletmiştir. Yatırımdan vazgeçmek adına matbu bir evrak yoktur, herkes farklı ama amacı belli eden bir şekilde başvurabilmektedir.
İlgili bu belgenin nasıl basına sızmış olduğunu araştırıyoruz. Müdürlükte bütün personelle toplantısını yaptık. Araştırmamız devam ediyor.
OSB yönetimleri özel kredi veya finansman vermez. Firmamıza da ne finansman ne özel bir kredi sağlanmamıştır.
OSB’ler rant ile anılıyor, maalesef böyle bir imaj da şehrimizde var.
OSB’lerde rant dillerde pelesenk olmuş bir şey. Halbuki en son 2024 Eylül’de kanun değişti. Ön tahsisten tahsise dönüşenler fabrika yapmak zorunda ve yapmadan satamaz. Biz OSB projesi öncesi o arazilerde yer almış firmalarla da ciddi mücadele ediyoruz. Buna rağmen birçok firmayı da eledik hatta tehdit bile edildik. Biz bu rantı engellemek için elimizden geleni yaptık, yapmaya da devam ediyoruz.
Bizim OSB’lerimiz Anadolu’daki OSB’ler gibi değil. Burada tüm her şeyi sanayici kendi ödüyor. 9 OSB’nin hiçbirinde bir destek almadık, sanayici her şeyi kendi yaptı. OSB’deki altyapıyı, yolu, düzenlemeyi, tesisleri hepsini. Bu şehirde ihracat, istihdam sağlanıyorsa ana kaynağı OSB’lerdir. Rant konusunda da bildiğiniz bir şey varsa hep beraber üzerine gideriz.
OSB’lerin kanunu var, yönetmeliği var, müteşebbis heyetleri var. Ne şartlarda, ne katı kurallarla, nasıl oluşturulduğu şeffaf ve bellidir. Müteşebbis heyet bir karar vermeden yönetim bu kararı uygulayamaz bile. Ben bir rant olduğunu asla düşünmüyorum. OSB içindeki firmalarımız üretime geçtiklerinde şehrimiz için olumlu bir rant elde ediliyor. Bu rant da şehrin ve bütün ülke ekonomisinin rantıdır.” dedi.
26. Meslek Komitesi (Mobilya İmalatçıları ve Malzemecileri) Meclis Üyesi Ahmet Fazlıoğlu, “Ben de bahsi geçen firmanın ortaklarından biriyim. Diğer ortağımız ve meclis üyemiz Engin Bey gerekli soruları iletti. Akgün Başkanımız da cevapladı kendisine teşekkür ediyoruz. Ancak; ilgili belgenin basına sızdırılmasıyla alakalı araştırmaya devam ediyoruz dedi, bizim tarafımızdan sızdırılmaz dedi ancak bu olayda iki taraf var: OSB ve yatırımcı firma. Bu belgeyi biz mi sızdırdık. Hem firmamızı hem de kamuoyunu konuyla ilgili rahatlatıcı bir açıklama bekliyoruz.” ifadelerini kullandı.
Gündem maddelerinin müzakere edildiği toplantıda “Yönetim Kurulu’nun Hakem, Bilirkişi ve Eksper Listeleri ile ilgili Teklifi” maddesi görüşüldü. Gündem maddesiyle ilgili bilgi vermek üzere söz alan 28. Meslek Komitesi (Danışmanlık ve Emlak Müşavirliği) Meclis Üyesi Ahmet Karapekmez, “Komitemize SPK lisanslı değerleme uzmanı arkadaşlarımızın talepleri geldi. Bu taleple birlikte bünyemizde barındırdığımız uzman arkadaşlarımızı talep edildiği takdirde bir havuz sistemiyle sıraları geldiğinde hizmet vermeleri için adına bir karar aldık. Hakkaniyetli bir uygulamayla arkadaşlarımızı sırasıyla görevlendiriyoruz.” dedi.
Komite tarafından teklif edilen değerleme uzmanı kişi/kişilerin asil üye olarak eklenmesi maddesi meclis tarafından onaylandı.
Toplantının devamında kürsüye gelen Meclis Üyeleri, gündeme ilişkin açıklamalarda bulunup sektörleri hakkında değerlendirmede bulundular.
Meslek Komitelerinin Sorunlarının Görüşülmesi gündem maddesinde söz alan;
17. Meslek Komitesi (Kooperatifler, Enerji Altyapı ve Hafriyatçılar) Meclis Üyesi Adnan Borazancıoğlu, “Ülke ekonomisine ikame ürün üreten üyelerimizden biri ihracat giderleri sebebiyle milyonlarca liraya ulaşan KDV alacağı oluştuğunu bize belirtti. Vergi dairelerine bu alacak için başvurduğunda KDV mahsuplaşması yoluna gidileceğini ve de ilerleyen yıllarda oluşabilecek vergi borçlarından karşılanacağı belirtildi.
Ancak söz konusu araştırma bir yıldan uzun sürmüş ve de sonucunda firmanın yıllık tefe-tüfe gecikme oranları da uygulanmamıştır. Üyemiz haklı mağduriyetini bu şekilde talep etmektedir. Mevcut uygulama Mükellef ve Vergi Dairesi arasında karşılıklılık ilkesine aykırıdır. Bu tarz gelişmeler maalesef üretime, yatırım iştahına, uygulamalara olan güveni de zedelemektedir.
Yine aynı üyemizin bir başka sorunu da: 2018 yılında Sanayi Bakanlığı tarafından 1 milyon dolar teşvik alarak uygun fiyatlarla ürettiği ürünler sayesinde özellikle ABD ve Avrupa menşeili ithal ürünlere karşı ciddi fiyat avantajı sağlayarak ülke ekonomisine katkı sağladığını, ithalatı azalttığını belirtti. Ancak Çin ve Hindistan ile rekabet edilemediğinin de altını çizdi. Hammadde ve kalıp fiyatlarının dünyada aynı olduğunu ancak enerji, işçilik giderleri ve de enflasyonun ciddi arttığını belirterek. Koruma veya vergi artışı yapılmasını talep etmektedir.” dedi.
1. Meslek Komitesi (Tarım Ürünleri Üretimi ve Ticareti) Mensubu Yönetim Kurulu Üyesi Turgay Çelik, “Bu yıl için özellikle çiftçilerimiz ve tarımla ilişkili tüm sektörlerimizin kuraklık, böcek istilası gibi sorunlara karşı sıkıntı içinde. Devletimizin bu yıl ekstradan Sakarya’nın yanında olması gerekiyor. Çünkü hem kuraklık hem de zararlı canlılar ile aynı anda mücadele edilecek.
Ben aynı zamanda Kaynarca’daki DOMİ OSB yönetimindeyim. Bahsi geçen ve basına sızan belge ile ilgili vahim bir durum var. Meclis Üyelerimiz ve firma ortakları Rencide olmuşlardır ve bu gelişmeler de Sakarya’yı aşağıya çekmektedir.
Sakarya’da yatırım yapmak için yerler gerçekten pahalı, yatırımcı sanayicilerimiz kredi kullanamıyor. Sanayicilerin yatırımı tamamlamak, üretime geçmek, istihdamı sağlamak için canları çıkıyor. İnsanlar katma değer sağlamak için mücadele veriyor. Burada da her zaman rant yok mücadele vardır. Sakarya’mıza başka şehirden insanlar geliyor, yatırım yapıyor, üretiyor, ihracat yapıyor ancak ismi rantçıya çıkıyor. Bu kabul edilemez.
Diğer ülkelerde yatırımcılara inanılmaz bir saygı var, anlayış var. Ancak bizde ise şehrimizin ismine maalesef zarar veriliyor. Şehrimize yatırımcı bulmak için sanayici avlıyoruz resmen, şehrimizi tercih etmesi için çabalıyoruz ve bunları yaparken de temiz iş yapan, katma değerli üretim yapan sanayici arıyoruz. Rant kesinlikle yok. Bulan buyursun çıkarsın.” dedi.
20. Meslek Komitesi (Enerji ve Petrol Ürünleri) Meclis Üyesi Ali İhsan Bakım, “Akaryakıt istasyonları için verilen teminatlar var. Bunun için ekspertiz hizmet alınıyor ancak fiyatlar 120 bin TL civarı tutuyor. Ekstra olarak da güncel değer 20 milyon TL üzerinde ise iki ayrı ekspertiz raporu bankalar tarafından isteniyor. Bu da maliyeti 2 katına çıkarıyor. Her banka da kendi bir daha ekspertiz istiyor. Yapılan ekspertiz raporunun başka yerde de kullanılıyor olması gerekiyor.” dedi.
31. Meslek Komitesi (Bilişim ve Telekomünikasyon) Meclis Üyesi Necmettin Kırık, “Akgün Başkanımızın dediği kesintilerle ilgili bilişim sektöründen teknokentte bulunan ve destek almış birçok firmamız var. Maalesef bu desteklerle ilgili gri alanlar var. Destekten çıkartıldığı gibi bu sefer meslek mensubunun firması otomatikman karlı duruma geliyor. Deniyor ki bu destekleri kullanamazsınız. Bunlar bu projede veya bu firmada bu destekler olmaz gibi bir algı oluşturuluyor. Karlı duruma geçen firmayı da 2022 yılında, 2023 yılında karlı gösteriyorsunuz. O tarihten itibaren de firmaya vergi çıkartıyorsunuz. O vergiyi de faiziyle bugün istiyorsunuz. İlginç rakamlar çıkmaya başladı. Bizim kendi meslek grubumuzda arkadaşlarımız bununla ilgili mağdur olan arkadaşlarımız var. Belki bu konuyla ilgili maliyeye veya ilgili kuruma gitmek gerekir. Aslında desteklerin nasıl kullanılacağı, nasıl işleneceği gibi konuları uzun zamandır teknokentte eğitim olarak veriyorlar. Bizler de ilave olarak bunu yapabiliriz.” dedi.
34. Meslek Komitesi (Müteahhitlik Faaliyetleri) Meclis Üyesi Hakan Arslan, “İnşaat sektörü birçok alt sektörü doğrudan destekleyen stratejik bir sektördür. Sakarya’da ruhsatlı yapı sayısı son 3 yılda dalgalı bir seyir halinde devam etmektedir. Sektörümüzle ilgili komitemiz ve meslektaşlarımızla toplantılarda dört büyük ana sorunla karşılaşmaktayız. Bunlar arsa maliyetleri, finansmana erişim, işçilik maliyetleri ve kalifiye personel sıkıntısı ile inşaat malzemeleri maliyetlerindeki artışlar olarak göze çarpıyor.
Özellikle malzeme ve işçilik fiyatlarındaki artış konut fiyat artışlarının önüne geçmiştir. Önümüzdeki yıllar için konuşacağımız en önemli meselelerden biri de şüphesiz kentsel dönüşüm olacaktır. Kentsel dönüşüm Sakarya için kaçınılmaz bir gerçektir. Riskli bina tüm şehri tehdit eder. SBB’nin Tığcılar mahallesinde %65 ile anlaşma sağlanması çok değerli bir çalışmadır. Yusuf Başkanımıza teşekkür ediyorum.” dedi.
34. Meslek Komitesi (Müteahhitlik Faaliyetleri) Meclis Üyesi ve Meclis Başkan Yardımcısı Murat Ekşi, “Ekspertizlerle ilgili sıkıntılarla sektör olarak biz de karşılaşıyoruz. Rakam da 20 değil 10 milyon ve üzerine çift eksper olarak isteniyor maalesef. Özellikle günümüz enflasyonist ortamında bu paralar çok fazla. 10 milyon üzerine iki eksper ciddi zaman ve para kaybıdır. Bu alanda büyük boşluklar var ve fiyatlandırmada, uygulamada düzenleme yapılmasını ısrarla istiyoruz. Tüketici maalesef çok büyük faizlerle mücadele ediyor, konuta ulaşım finansman anlamında çok zorlandı. Sakarya’da uygun konut kredisine ulaşımda kolaylık sağlanması gerekiyor. Özellikle 14 bin acil yıkılması gereken konut varken finansman sorununun çözülmesi lazım. Belediyelerimiz ciddi çalışma içindeler ancak yeterli değil. Bireysel olarak da hızlanması adına konut kredisi çalışması şarttır.
Meclis Üyelerimizin ortağı olduğu OSB’deki firma konusu ile ilgili ise; buradaki meclis üyesi arkadaşlarımızın her birinin ciddi anlamda üretimle alakalı faaliyetleri var ve kendilerinin al-satçı olmadığını da biliyoruz. Hepsi kendi sektörlerinde üretim yapan arkadaşlar ve ciddi firmaları var, hepsini tebrik ediyorum ki hepsiyle de yakın arkadaşlığımız var.
Bu ortaklığın ilk kez basına yansımasında da yadırgamıştım, bir ortaklık yapısının bu kadar net detaylı bir şekilde basına sızmasını çok yanlış bulmuştum ama Akgün Başkanımızın verdiği ortaklık yapılarının sicil sistemi üzerinden kolaylıkla görülüyor bilgisini de bilmiyordum, teşekkür ediyorum.
Bu yazının üzerinden haber yapılması, bu yazı üzerinden siyasetçiyi vurmak manidar bir davranış. Şehirde siyasi çekişmelerin bazılarının isim isim bilinmesine rağmen SATSO neden yaralanıyor bu işten? Çünkü SATSO yönetiminden de bazı arkadaşların sürekli bu işlerle uğraşması bunları tırmandırıyor. Böyle bir kurgulanma hoş değil. Burası bizim mahremimiz. Antetli kağıda yazılmış bir dilekçenin yayılmasında en suçsuz basının kendisidir ve basına servis etmek onun görevidir. Buradaki konunun detayını dilekçeyi yazan üzerinden gidilmesi gerekiyor. SATSO, şehirde kimsenin kişisel husumetlerini kalkan ederek yürütebilecekleri bir yer değildir. Birçok insan emek harcıyor. Yatırımcıların bir yatırım yapmakta ne kadar zorlandıklarını da biliyoruz. Ama biz bunların önünü kesmemiz için bazı açıklamaları net yapmamız lazım.” dedi.
31. Meslek Komitesi (Bilişim ve Telekomünikasyon) Meclis Üyesi Behlül Bayrak, “Hepimiz çok çalışıyoruz. İstihdam yaratmaya, vergi ödemeye, üretimle fayda sağlamaya çalışıyoruz. Kimsenin işi kolay olmuyor.
Bakanlığımızın kararıyla 2026 yılına 30 euroya kadar gümrük vergisi muafiyetli ithalat uygulamasının kaldırılması gelişmesiyle başladık. Bizim komitemizde de e-ihracat ile ilgilenen birçok firmamız var. 2 yıldan beri bastırdığımız bir konuydu. Bizler ithal ürünleri gümrük vergisi + maliyetler ile getirirken aynı ürünü 30 euro altında çok kolay getirip buradan satılabiliyordu. Bu 30 euro sınırının kaldırılması sektörler için olumlu bir gelişmedir, memnuniyetle karşılıyoruz. Rakam size az gelebilir ama ülkedeki ticari değeri 9 milyar dolar civarındadır.İnşallah bu tarz tartışmalar burada olan ve çaba sarf edilen evimize helal kazanç sağlamak, ülkemize katkı sunmak içindir." dedi.
23. Meslek Komitesi (Konstrüksiyon ve Metal İşleme) Meclis Üyesi Çetin Serter, “Son zamanlarda vergi denetimleri sıklaştı. 2020 yılında aldığımız bir ürünle ilgili denetime tabii tutulduk. Ürünün bedelini ödemişiz ancak fatura sahte çıkmış…. Her şey resmi fakat vergi memurları KDV’yi tekrar ödemezsek ihracatta KDV iadesinde zorluk çıkartacaklarını belirtiyorlar. Ödediğimiz KDV’yi bir kez daha neden ödeyelim? İrsaliye var, atılan imzalar belli, banka üzerinden ödemişiz. Evraklar tam ancak yine de sıkıntı çıkaracaklarını belirtiyorlar. Bu konuda mağduriyet yaşıyoruz.” dedi.
4. Meslek Komitesi (Tarım ve Hayvancılık Meslek Grubu) Meclis Üyesi Ahmet Bayrak, “Ulusal süt konseyi fiyatları açıkladı. Referans fiyat yüzde 17 artışla 22.22 TL oldu.
Sütün üretim maliyeti fiyatı ise 24.5 TL. Ülkedeki çiftlikler zararına satış yapmak zorunda kalıyor. Dişi hayvanlar maalesef kesime gidiyor. Taşıma su ile değirmen döndürmeye çalışıyoruz. İthal hayvan ile memleketi doyurmaya çalışıyoruz ancak olmaz. Et tüketimi çok azaldı, alım gücü yok. Gıda enflasyonu üretmezsen daha da artar. Üreticiye destek olmadan karın doymaz. Ülkede %30 enflasyon ancak %68 et fiyat artışı var. Dolar stabil, giderler stabil ancak et fiyatları tüketiciye 2 katı artışla sunuluyor. Sütte yapılan baskılama şimdi de kanatlı sektörüne yapılıyor. Orada da fiyat artışı yok. Kanatlı üreticilerinin hepsi fason üretim yapıyor. Küçük üreticilerin sıkıntılarına kulak verilmezse entegre tesisler büyük sıkıntı yaşayacaklardır.
Sapanca gölü error veriyor. Kullanımla alakalı şehrin büyükleri bir yasa çıkarması gerekiyor. İZSU istediğim suyu çekerim diyor. O kadar yağmur yağıyor, kar yağıyor ancak artış 8 cm. Eğer biz mayıs sonuna kadar 31.5 kotuna çıkamazsak büyük sıkıntılar olacak. Yasal kullanım ve suyu koruma konusunda ciddi atılımlar yapılması gerekiyor.” dedi.
7. Meslek Komitesi (Isıtma, Soğutma ve Mekanik Tesisatçılar) Meclis Üyesi Emrah Tetik “2003 yılından beri şehrimizde faaliyet gösteren AGDAŞ aksa enerjiye satıldı. Ülkede 10 ilde faaliyet gösteren bu şirketin Sakarya da bir şube olmuş oldu artık Bugün de AGDAŞ’ı ziyaret ettik. Sektör olarak merak ettiklerimizi kendilerine sorduk. Sakarya’da gaz olan ve olmayan bölgeler hakkında bilgi verdik. Proje çalışmalarımızın hızlı olması ve aklımızdaki soruları ilettik. Sakarya’da 204 mahallede gaz olmadığını tespit ettik ve nüfusun %10’una tekabül ediyor. Bu alanlar da Karasu, Kocaali, Hendek taraflarında olduğunu görüyoruz. AGDAŞ’ın yatırım planlarında vardı ancak yeni yönetimde devam edecek mi diye sorduk. Şehrimiz için hayırlı olmasını diliyorum.
21. Meslek Komitesi (Otomotiv ve Yedek Parça Ticareti) Meclis Üyesi Ahmet Öztürk Hacıeyüpoğlu, “Şehrimiz Büyükşehir ancak küçük şehir gibi davranılıyor. Vergi Denetim Kurulu için Kocaeli İzmit’e gitmek zorunda kalıyoruz. Bütün şehir, bütün mükellefler oraya gidiyor. Vergi Denetim Kurulu’nun tekrar burada faaliyet göstermesi için çalışma yapılması gerekiyor.” dedi.
10. Meslek Komitesi (Elektrik - Elektronik ve Elektromekanik Grubu) Meclis Üyesi Kenan Dağ, “13 Şubat tarihinde komite olarak mini bir fuar düzenliyoruz. Hem fuar hem de çalıştay mantığında bir organizasyon olacak. Önümüzdeki hafta da SEDAŞ ile bir toplantı düzenleyeceğiz. Önceden de yapmıştık ve meslektaşlarımız adına çokça verim almıştık yine aynısını düzenleyeceğiz, bu sefer de yine elektrik mühendisleri odası gibi paydaşlarımız da katkı sunacaklar.
Sapanca gölünden SBB, İZSU ve Tüpraş’ın su alma yetkisi var. Bugün SASKİ’nin 20 MW kurulu gücü varken Tüpraş’ın 18 MW olarak ciddi bir kurulu gücü var. Bir il kadar neredeyse. Tüpraş bir il değil ve neden bu kadar büyük bir kurulu gücü var. Bugün çekmese de bu gücü varken günü geldiğinde su çekebilir.” dedi.
Meslek Komitelerinin Sorunlarının Görüşülmesi gündem maddesinde söz alan;
7. Meslek Komitesi (Isıtma, Soğutma ve Mekanik Tesisatçılar) Meclis Üyesi Adem Bilgen, “OSB’lerde devir hakkı olmadığını biliyoruz. Firma ile birlikte yer satmak da yoksa burada bir rant sağlanmıyor demektir. Üretici olan, sanayici olan buralardan yer alabiliyor, isteyen alabilir. Tesisatçılar çarşısı talebimizi de yenilemek istiyorum.” diye konuştu.
17. Meslek Komitesi (Kooperatifler, Enerji Altyapı ve Hafriyatçılar) Meclis Üyesi Mehmet Çatalbaş, “Böyle bir konunun iktidar partisi ve SATSO çaprazında getirilip gündemde olmasını kınıyorum. OSB’de müteşebbis heyet var, yönetim var, denetim kurulu var, OSB çalışanları var, evrak memurları var. Basın mensupları işini iyi yapıyorsa ona işini yaptıran kim? Kim kimin ayağına bastı? Resmin büyüğüne bakmanız lazım.
İndirilen Türk Bayrağı olayını esefle kınıyorum. Bir ay önce Nusaybin’deydim ve esnaf odasını da ziyaret ettik. Bu olayların ardından da bugün de bir karar alınmış ve bana da iletildi. Nusaybin Esnaf Sanatkarlar Odası Başkanı’nın açıklaması da çok değerli. Söz konusu olay Nusaybinliler değil sınırın öteki tarafından kişiler tarafından yapılmıştır. Burada maalesef ilçeler çok konuşulmuyor.
Karasu limanı genişliyor, güzel bir yatırım var ancak limanın genişlemesi demek sahilin de erozyonla yok olması demektir. Erozyon limandan 9 km mesafeye ulaşmış durumda. Karasu sahili denize toprak olarak akıyor.” dedi.
29. Meslek Komitesi (Eğitim ve Öğretim Faaliyetleri) Meclis Üyesi Kenan Taçyıldız, “Ulusun yetişmesi iyi bir eğitimle mümkündür. Çocukların yetişmesinde aile, okulların gerekli özeni gösterdiğini düşünüyorum. Ancak görsel ve sanal basında çocuklarımızın dikkatini dağıtıp kötü yola düşmesine sebep olacak çok fazla argüman var. TV programları sıkı bir denetime tabii tutulmalıdır. Rusya’da sosyologlar Türk dizilerinin aile yapısına zarar verdiğini dile getirdi. Neden bunun önüne geçilmiyor. Sakarya’mızın adının kötü alışkanlıklarla çıkmasını istemiyoruz. Önlemlerin bir an önce ivedilikle alınması gerekiyor.” dedi.
17. Meslek Komitesi (Kooperatifler, Enerji Altyapı ve Hafriyatçılar) Meclis Üyesi Adnan Borazancıoğlu, “Meclisimizde birçok konuyu konuşuyoruz. Ancak çoğu zaman konuşmaların karşılığı sessizlik oluyor. Bu kürsüler çok kıymetlidir. Asıl güç hemen kabul görmesi değil kayıt altına alınmasıdır. Bugün anlaşılmamak yarın hatırlanmamaya eşdeğer değildir. Zaman hiçbir şeyi unutmaz. Gün gelir kayıt altına alınan sözler sonradan değerlenir. Anlaşılmak da öyle aceleye gelmez. Bir önceki gündem maddesinde sorunlarını dile getirdiğim üyemiz bana sitem ederek, "SATSO ne yapabiliyor? Konuşuyorsunuz da ne oluyor?" dedi. İcra makamı değiliz. Onun için konuşabilmek, kürsüleri kullanabilmek çok önemli ve çok değerli. Artık şunu özellikle ifade etmek isterim ki 1996 yılından beri bu çatının altındayım. Çok net gördüm ki SATSO'da bir şeyler yapabilmek için her zaman yetkili olmak gerekmez. Bazen sorumluluk duygusu yeterlidir. Yetkisi olmayan ama sorumluluğu hisseden insanlar karar vermezler ama iz bırakırlar.” dedi.
31. Meslek Komitesi (Bilişim ve Telekomünikasyon) Meclis Üyesi Behlül Bayrak, “Buradan karar alıyoruz ve kanun yapıcılara sesleniyoruz. sektörlerimizin sorunlarına sahip çıkın diye ve sağ olsunlar da bir sürü sorunların çözümünde SATSO’nun Türkiye'de başrol oynadığını görmek bizi çok mutlu ediyor.
Güzel bir gelişme oldu. Zincir marketlerde 2026 itibariyle Cep telefonu, elektronik cihazları, yine beyaz eşya, mobilya ve ev tekstili, züccaciye ve inşaat sektöründen ürünler satılamayacak. Ayrıca aktüel ürünlerde de belirli oranların üstünde indirim yapamayacaklar. Şimdi bunu kim yaptı? Konuşuyor diye yargılanan meslek kuruluşları üyelerinin yönetim kurullarına arz ettiği o komite toplantılarında konuşulduğu ve yaptıkları girişimler ile oldu.
Nisan ayında Ticaret AR-GE komisyonu olarak Kapadokya’ya bir gezi programı gerçekleştireceğiz. Gittiğimiz her yerde Sakarya kafilesi olarak güzel izler bırakıyoruz, güzel ahbaplıklar ediyoruz. Bu gezi de buna katkı sunacaktır.” dedi.
